3

Współrzędne geograficzne a opis archiwalny

Funkcją ewidencji archiwalnej jest umożliwienie zainteresowanym w dotarciu do cennej dla nich informacji znajdującej się w poszczególnych dokumentach. Jednak czasami sama ewidencja zawiera równie duży i ciekawy ładunek informacyjny. Na portalu szukajwarchiwach.pl opublikowano 7 milionów opisów archiwalnych a dzięki programowi retrokonwersji będzie ich więcej. Postać elektroniczna tych danych pozwala na ich stosunkowo łatwe przetwarzanie i łączenie z innymi danymi.

Ewidencja archiwalna często zawiera dane o obiektach i miejscach, które można zlokalizować geograficznie. Nie dotyczy to tylko inwentarzy zawierających specjalnie przygotowane indeksy geograficzne, również opisy archiwalne mogą zawierać nazwy miejscowości czy nazwy jednostek podziału administracyjnego. Łącząc te dane ze współrzędnymi geograficznymi w procesie geokodowania otrzymujemy możliwość przedstawiania naszych danych z inwentarzy archiwalnych na mapie.

Dla zobrazowania tego procesu opracowałem dane geograficzne dla części zespołu archiwalnego przechowywanego w Archiwum Państwowym w Poznaniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu  nr 53/1071/0. W zespole tym zainteresowała mnie seria 12.7 Postępowanie wywłaszczeniowe. Z opisu archiwalnego wynika, że jest to dokumentacja postępowań wywłaszczeniowych prowadzonych przed organem szczebla wojewódzkiego, Oprócz akt o charakterze ogólnym lub zbiorczym dotyczących tej tematyki, mamy od sygn.  7895 teczki postępowań dotyczących jak przypuszczam wywłaszczeń związanych z określoną inwestycją. Sporadycznie mamy nawet informacje o rodzaju inwestycji np. gazociąg. Jednak co dla mnie istotne w opisach podano miejscowość w której leżały wywłaszczane nieruchomości, czasem nawet z podaniem dokładnego adresu (ulicy). Dodatkowo niektóre opisy zawierają informacje w jakiej jednostce administracyjnej (powiat) leżała dana miejscowość. Oczywiście mamy również informacje o czasie wywłaszczenia. Są to daty skrajne dokumentacji więc przypuszczam, że data najstarsza jest jednocześnie datą wszczęcia postępowania.

Po wykonaniu geokodowania i nałożeniu danych na współczesną mapę ogólnogeograficzną oraz mapę granic powiatów ówczesnego województwa poznańskiego otrzymujemy mapę wywłaszczeń okresu PRL-u generalnie do roku 1975. Ponieważ wywłaszczenia związane były z inwestycjami gospodarczymi to mapa taka dla historyka może stanowić jedno ze źródeł do badań nad lokalnymi dziejami gospodarczymi.

Mapa przedstawiająca lokalizacje wywłaszczeń.

Mapa obrazująca wywłaszczenia w perspektywie czasowej.

Połączenie danych z mapą pozwala na przeprowadzenia analiz statystycznych czy zależności geograficznych. Tutaj przykładowo trochę statystyki.

 

Wykorzystanie tych danych przez użytkownika archiwów – historyka, regionalisty, to jedna z korzyści połączenia opisów archiwalnych ze współrzędnymi geograficznymi. Druga to użycie ich do budowy nowych narzędzi wyszukiwawczych na portalu www.szukajwarchiwach.pl. Mając mapę i połączone z nią inwentarze mogę w prosty sposób poszukiwać interesujących archiwaliów. Regionalista wskazuje interesującą go miejscowość i otrzymuje informację graficzną jakie archiwa przechowują materiały archiwalne dotyczące interesującej go okolicy.

Poniżej mapa zawierająca dane z sygnaturami archiwalnych dot. postępowań wywłaszczeniowych.

Co więcej jest to narzędzie nie wymagające znajomości metodyki archiwalnej, zasad formułowania opisów archiwalnych a nawet jakiegokolwiek języka w tym również  polskiego! Nawet obcokrajowiec potrafiący posługiwać się mapą mógłby bez znajomości języka poszukiwać archiwaliów. Nie musi wiedzieć jak brzmi obecna nazwa miejscowości, wystarczy, że umie odszukać ją na mapie z interesującego go okresu np. sprzed I wojny światowej. Ograniczamy też problem zmiany nazw miejscowości na przestrzeni wieków czy używania różnych odmian ich nazw. Wystarczy połączyć dane ze starymi mapami czy mapami odwzorowującymi przestrzeń historyczną. Nie znalazłem w Polsce archiwów, które udostępniają tego typu dane, jedynym znanym mi archiwum polskim jest archiwum Instytutu Piłsudzkiego w Ameryce. Archiwum publikuje online materiały kartograficzne z zakresem przestrzennym danej mapy. Zakres ten podświetlony jest na mapach współczesnych googlemaps co pozwala każdemu na szybką orientację jakiego terenu dotyczy mapa lub gdzie działy się wydarzenia ukazane w materiale. Przykład: Posiłki bolszewickie przybyłe na front w okolicach Pińska

 

Największy problem w przygotowaniu współrzędnych geograficznych to rozpoznanie miejscowości i jej zlokalizowanie w przestrzeni czyli na współczesnej mapie. Funkcjonują już projekty naukowe, które opracowują i zbierają tego typu dane, można tu wspomnieć www.atlasfontium.pl Instytutu Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN – projekt „Ziemie polskie Korony w XVI w. Przestrzenna baza danych”.

Znane są problemy z utrzymaniem projektów realizowanych z grantów dlatego archiwa państwowe mogłyby być naturalnym sprzymierzeńcem środowisk naukowych i miejscem gromadzenia i przechowywania danych przestrzennych związanych z historią Polski. A dane takie mogą być przydatne w wielu projektach np. realizowanym w Krakowie projekcie Corpus academicum Cracoviense. Elektroniczna baza studentów i profesorów Uniwersytetu Krakowskiego w okresie staropolskim 1364-1780.  [

Wzbogacanie opisów archiwalnych o dane przestrzenne najwięcej trudności sprawiałoby nna początku drogi, później w miarę powiększania się bazy zlokalizowanych miejscowości i obiektów historycznych czasochłonność malałaby a jednocześnie rosła efektywność i trafnośc geokodowania. Co więcej mając opracowane mapy granic historycznych jednostek administracyjnych można by automatycznie wzbogacać inwentarze o dane dot. przynależności do określonego powiatu, diecezji itp. Przy budowie takiej bazy można wykorzystać projekty ze sfery crowdsourcingu.

Paweł

3 Comments

  1. Bardzo ciekawy artykuł!
    Jakiego oprogramowania użyto do zrobienia map? Ja ekserymentiwałam z Tableau i współczesną mapą Polski.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.